नाराले होइन, नाफा र नैतिकताले चल्ने देश

नेपाल अनेकतामा एकताको कुरा गर्छ। कुरा त हामी धेरै गर्छौँ, तर कुरा र कर्मबीचको दूरी यति ठूलो भइसकेको छ कि एकता अब भाषणको शोभा मात्र बनेको छ। सभ्यता, संस्कृति र मूल्यको नाम लिएर हामी भावुक हुन्छौँ, तर त्यही सभ्यता जोगाइराख्ने अर्थतन्त्रको आधार भने दिनप्रतिदिन कमजोर बनाउँदै लैजान्छौँ। यही विरोधाभास आजको राष्ट्रभक्तिको परिभाषा जस्तै बनेको छ।

“जननी जन्मभूमिश्च स्वर्गादपि गरियसी” भनिन्छ। तर आज स्वर्गसरह मानिएको जन्मभूमिबाट सन्तानहरू रोजगारीको खोजीमा विदेशिन बाध्य छन्। मातृभूमिप्रतिको प्रेम भाषणमा होइन – कर तिरेर, उत्पादन गरेर, श्रम गरेर र देशलाई आत्मनिर्भर बनाउने इमानदार प्रयासमार्फत देखिनुपर्छ। देशलाई माया गर्नु भनेको देशलाई धनी बनाउने साहस गर्नु हो; भावुक भएर गरिबीको महिमा मण्डन गर्नु होइन।

आज राष्ट्रभक्ति भन्नासाथ झण्डा, नारा र भीड सम्झिन्छौँ। तर राष्ट्रको मेरुदण्ड भनेको अर्थतन्त्र हो। कमजोर अर्थतन्त्र भएको देशमा बलियो राष्ट्रवाद केवल भ्रम मात्र हुन्छ।

१) आर्थिक आत्मनिर्भरता : राष्ट्रवादको वास्तविक परीक्षा

नेपालको आर्थिक विकास भाषणको मात्रा बढाएर हुँदैन। लोकप्रिय शब्दको खेती गरेर देश चल्दैन। कृषि, पर्यटन, साना तथा मझौला उद्योग र प्रविधिमा आधारित उद्यमलाई नीति, पूँजी र सम्मान दिन नसकिएसम्म देश आत्मनिर्भर बन्न सक्दैन।

हामी आयातमा निर्भर भएर बाँचिरहेका छौँ र आत्मसम्मानको कुरा गरिरहेका छौँ। यो आफैंमा हास्यास्पद अवस्था हो। स्वदेशी उत्पादनलाई महँगो ठान्ने र विदेशी सामानलाई ‘स्टाटस’ बनाउने मानसिकताले देश कहिल्यै उठ्दैन। राष्ट्रभक्ति भनेको देशभित्रै रोजगारी सिर्जना गर्नु हो; युवालाई विदेश पठाएर रेमिटेन्समा गर्व गर्नु होइन।

२) सामाजिक सद्भाव : विभाजनको राजनीतिबाट मुक्ति

नेपाल कुनै दलको निजी सम्पत्ति होइन। न त कुनै जात, वर्ग वा विचारधाराको बपौती नै हो। तर आज राजनीति नागरिकलाई जोड्न होइन, छुट्याउन प्रयोग भइरहेको छ। एक नेपालीले अर्कोलाई गाली गरेर, हेपेर र अविश्वास गरेर देश बलियो हुँदैन।

पार्टीको मूल्याङ्कन नाराबाट होइन, राष्ट्रका लागि गरेको कामबाट हुनुपर्छ। धेरै कार्यकर्ता हुनु ठूलो कुरा होइन; देशलाई कति आत्मनिर्भर बनायो, नागरिकलाई कति न्याय दियो; यही नै मूल्याङ्कनको मापदण्ड हुनुपर्छ। सबै नेपाली एउटै परिवार हुन् भन्ने भावना व्यवहारमा उतार्न सके मात्र सामाजिक सद्भाव सम्भव हुन्छ।

३) राजनीतिक चेतना : अन्धभक्तिको अन्त्य

देशभक्त नागरिकले चुनावमा ‘हाम्रो’ होइन, ‘राम्रो’ रोज्छ। भ्रष्टाचारलाई समर्थन गर्नु स्थिरता होइन; त्यो विनाशसँग गरिएको सहमति हो। अन्याय र असमानताविरुद्ध आवाज उठाउनु देशद्रोह होइन, देशप्रेम हो।

जब सरकार आलोचनाबाट डराउँछ, जब दमनलाई शक्ति ठानिन्छ, तब नागरिक मौन बस्नु नै सबैभन्दा ठूलो अपराध बन्छ। राष्ट्रभक्ति भनेको सत्ताको जयजयकार होइन; राष्ट्रको भविष्यप्रतिको जिम्मेवारी हो।

४) शिक्षा र प्रविधि : भाषण होइन, अनुसन्धान

शिक्षा देश विकासको पहिलो आधार हो भन्ने कुरा हामीले पाठ्यपुस्तकमा धेरै पढ्यौँ। तर व्यवहारमा शैक्षिक संस्थाहरू अनुसन्धानका केन्द्र होइन, राजनीतिक भर्ती केन्द्र जस्ता बनेका छन्। विद्यार्थी राजनीति र संगठनको नाममा ज्ञानको हत्या भइरहेको छ।

आजको आवश्यकता अनुसन्धानमा आधारित शिक्षा हो; कृषि, स्वास्थ्य, ऊर्जा, सरसफाइ र पूर्वाधारसँग जोडिएको विज्ञान र प्रविधि हो। नवप्रवर्तन गर्न चाहनेलाई राज्यले शङ्का होइन, सहयोग गर्नुपर्छ। युवाले देश छोड्नु देशप्रेमको कमी होइन; अवसरको अभावको परिणाम हो।

५) दिगो विकास : प्रकृति र अर्थतन्त्रको सन्तुलन

नेपाल प्रकृतिले धनी छ, तर नीतिले गरिब बनाइएको छ। प्राकृतिक स्रोतको अन्धाधुन्ध दोहनलाई विकास ठान्ने सोचले भविष्य नै खाइरहेको छ। दिगो विकास भनेको आजको सुविधा मात्र होइन; भोलिको उत्तरदायित्व पनि हो।

हरित अर्थतन्त्र, नवीकरणीय ऊर्जा र स्थानीय स्रोतको विवेकपूर्ण उपयोग बिना देश दीर्घकालीन रूपमा टिक्न सक्दैन। प्रकृति जोगाउनु भावुक मुद्दा होइन। यो आर्थिक रणनीति हो।

६) अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध : आत्मसम्मानसहितको सहकार्य

देशभक्ति भनेको विश्वबाट टाढा बस्नु होइन; आत्मसम्मानका साथ सहकार्य गर्नु हो। छिमेकी तथा विश्व समुदायसँग सन्तुलित सम्बन्ध, पारदर्शी नीति र विश्वास निर्माणमार्फत मात्र देशको प्रतिष्ठा बढ्छ।

नेपाली श्रम, कला, संस्कृति र ज्ञानलाई विश्वसामु प्रस्तुत गर्नु नै राष्ट्रवादको आधुनिक रूप हो। बन्द मानसिकताले होइन; खुला तर आत्मसम्मानी सोचले देश अघि बढ्छ।

निष्कर्ष : राष्ट्रभक्ति भनेको भविष्य निर्माण हो

राष्ट्रभक्ति अतीतको स्मरण होइन; भविष्यको निर्माण हो। देशलाई चाहिएको भावुक भीड होइन, जिम्मेवार नागरिक हो। नारा होइन, नीति हो। भाषण होइन, उत्पादन हो।

हरेक नेपालीले इमानदारीपूर्वक काम गर्ने, प्रश्न गर्न नडराउने र देशलाई आत्मनिर्भर बनाउने सोचसहित अघि बढ्ने हो भने, यही नै साँचो राष्ट्रप्रेम हुनेछ।

जय नेपाल।
जय जिम्मेवार नागरिक।
जय आत्मनिर्भर भविष्य।।